onderzoek
TRANSPARANT AMSTERDAM
Een metamorfologische© studie
110706
In Rome is op de Aventijn, een van de zeven heuvels waarop de stad is ontstaan een straat. Deze straat is aan weerszijden begrensd door begroeide muren. Ergens in deze ‘groene’ wanden bevindt zich een deur. In deze deur bevindt zich een sleutelgat. Een blik door het sleutelgat geeft zicht op een laantje (waarschijnlijk onderdeel van een achter de begroeide wand gelegen tuin) die een zichtlijn markeert die uitkijkt op de koepel van de St. Pieterskerk.
De verrassing is volmaakt. Daarnaast is het fascinerend hoe iets heel groots (namelijk de koepel van Michelangelo) wordt teruggebracht tot iets kleins en banaals, namelijk het sleutelgat.
De morfologische structuur van Amsterdam is in het verleden uitgebreid bestudeerd, geanalyseerd en gedocumenteerd.
Deze studies hebben betrekking op de vorm van de bestaande stad: de straatpatronen, het verloop van grachten, de positie van bijzondere gebouwen en de groei van de stad. Dit alles al dan niet in relatie tot het onderliggende landschap.
De morfologische structuur van Amsterdam is overal concreet afleesbaar in de stedelijke ruimte.
Daarnaast zijn er ruimtelijke ‘links’ die de morfologie ontstijgen en Amsterdam een nieuwe dimensie / diepte geven.
Dit noem ik Transparantie (doordringbaarheid).
De nieuwe ‘vista’s’ zijn bedoeld maar meestal onbedoeld. Onbedoeld zijn het meest interessant omdat ze een nieuwe, onverwachte kijk geven op Amsterdam.
Je bent onderdeel van een groter geheel. Amsterdam wordt groter.
In eerste instantie gaat de studie dus over de manier waarop wij naar de stad kijken en kunnen kijken.
De zichtassen die hierdoor ontstaan leveren een structuur op die de bestaande morfologie ontstijgt. De studie naar deze nieuwe assen is daarmee een metamorfologische studie.
Met name de vaak onverwachte relaties tussen hoogbouw en de bestaande stedelijke ruimte zijn interessant.
Hoogbouw is in mijn ogen alles, hoger dan de gemiddelde bebouwingshoogte in Amsterdam. Dus hiertoe reken ik bijvoorbeeld ook kerktorens.
Er is dus sprake van transparantie op drie manieren:
1. door een zichtlijn die de bestaande morfologie ontkent; 2.door een zichtlijn naar een hoogbouwproject die in dezelfde ruimte staat als de ruimte waarin de toeschouwer zich bevindt;
3. door een zichtlijn naar een hoogbouwproject die zich niet in dezelfde ruimte bevindt als de ruimte waarin de toeschouwer staat.
De zichtassen uit de laatste categorie zijn onder te verdelen in typen.
Op basis van al deze nieuwe zichtassen kan een nieuwe, andere kaart van Amsterdam worden getekend. Een kaart die virtueel is en tegelijkertijd reëel. Het uiteindelijke doel van deze studie is het ontwerpen van deze nieuwe kaart van Amsterdam.
Naast analyse is in deze studie een aantal concrete projecten opgenomen die laten zien hoe nieuwe hoogbouwprojecten, met de kennis van deze studie, in en rond de bestaande stad ingepast kunnen worden.
Deze studie zoekt naar een herwaardering van bestaande hoogbouwprojecten, door zichtbaar te maken dat deze projecten een relatie hebben met de bestaande morfologie van Amsterdam. Met name de onverwachte relaties bieden een nieuw perspectief op de stad.
Daarnaast biedt deze studie de mogelijkheid om ontwikkelingen die zich in het verleden hebben voorgedaan te beoordelen en toekomstige ontwikkelingen van hoogbouwprojecten een nieuw ruimtelijk kader te geven.
Natuurlijk kunnen andere steden op eenzelfde metamorfologische wijze worden geanalyseerd. De city van London bijvoorbeeld, of Manhattan in New York.
Maar ook steden die in het verleden zijn geherstructureerd, waarbij monumentale bouwwerken (niet in de zin van bouwhoogte, maar in de zin van betekenis voor de stad) ruimtelijk aan elkaar werden gekoppeld, worden nader beschouwd. Bijvoorbeeld Parijs en Rome.